جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
65
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
اين خصايص ساختمانى بىآلايش ، ولى قابل توجه رشت را در ساير نقاط ايران غير از سواحل درياى خزر نخواهد يافت و به جاى جنگل و رودخانه بيابانهاى سنگزار و ارتفاعات بىدرخت و گياه خواهد ديد . انتخاب اسباب سفر ، عزيمت با چهارپاداران - در رشت مسافر اولين درس پيادهروى را در ايران خواهد آموخت كه راجع به محسنات و زحمات آن به تدريج كه پيشتر مىرويم من گفتنىهاى بيشترى خواهم داشت . در رشت مسافر بايد يكى از دو ترتيب مسافرت در ايران را انتخاب كند : يا بوسيلهء چاپار پستى دولتى حركت كند و يا با اسب و قاطر كه از كاروان كرايه خواهد كرد . ترتيب اولى سريعتر است هرچند كه خستهكننده و گاهى طاقتفرساست . ترتيب دوم سبب خستگى بدنى كمترى مىشود ، اما ممكن است به صورت كسالتآور غيرقابل وصفى درآيد ، چون حيوانات واحدى بايستى چندين روز پىدرپى مسافر را حمل كنند كه خواه و ناخواه كارى بسيار طولانى خواهد شد . در مورد اول مسافر حالت يك محمول جاندارى را پيدا مىكند كه او را از مبدأ تا مقصد با حد اعلاى سرعت كه از اسبهاى متوسط الحال و گاهى وارفته مقدور است مىبرند و يا تا اندازهاى كه ميل و توانائى خود او ميسر مىسازد . مسافر تمام اسباب سفر خود را نيز بر اسب همراه دارد و در چاپارخانههائى كه با فواصل معين در طول جادهها هست مىخوابد و خوراك خود را در ظروف سبك همراه مىبرد و يا در راه مىخرد و نرخ ثابتى براى كرايهء اسب و توقف در چاپارخانه مىپردازد و حتى يك وجب هم از خط سير اصلى اختيار انحراف ندارد و به ندرت قادر است كه نظرى به عقب بياندازد و فقط يك چيز مورد علاقهء اوست كه همواره پيش بتازد تا زودتر به مقصد برسد . حركت با چاپار - اما طريق ديگر پيشبينىها و تداركات كلى را ايجاب مىكند از قبيل خريدارى چادر و لوازم آن و كرايه چندين چهارپا و حيوان باربر و نوكرانى كه از هردو دستهء حيوانات مراقبت نمايند و مسئوليتى كه همراه داشتن